Zaćma

Opis

Jest to zmętnienie soczewki (przezroczystej struktury otoczonej torebką), znajdującej się w tylnej komorze oka, tuż za tęczówką. Najczęściej występującą odmianą jest zaćma związana z wiekiem, która jest u większości ludzi naturalnym zjawiskiem związanym ze starzeniem – przezierna przy urodzeniu soczewka kumuluje przez całe życie produkty przemiany materii. Zaćma również może być wrodzona, powstać na skutek chorób metabolicznych takich jak cukrzyca, bądź z powodu urazów i zapaleń błony naczyniowej oka. Używanie niektórych leków również może przyspieszyć powstanie zmętnienia soczewki – długotrwale stosowane miejscowo lub ogólnie kortykosteroidy.

Objawy

  • Stopniowe pogorszenie widzenia, zauważalne podczas czytania, gdy źrenica jest węższa
  • Podwójne widzenie
  • Zmiana w widzeniu kolorów
  • Zwiększona wrażliwość na światło
  • Potrzeba zmiany korekcji okularowej

Diagnoza i leczenie

Diagnoza opiera się na wywiadzie, czyli obecności typowych zaburzeń widzenia, badaniu oka w lampie szczelinowej oraz przy rozszerzonej źrenicy. W przypadku zaćmy dojrzałej, gdy ze względu na nieprzejrzystość soczewki nie ma możliwości oceny dna oka, należy wykonać badanie ultrasonograficzne w projekcji B, aby nie przeoczyć innych chorób oka, na przykład odwarstwienia siatkówki czy guza wewnątrzgałkowego. Zaćmę leczy się operacyjnie.

Metody operacyjne:

  • Usunięcie zmętniałej soczewki – w czasie operacji wykonywane jest nacięcie na brzegu rogówki,ewentualnie w strefie przejściowej między rogówką i twardówką. Cięcie zależy od techniki operacyjnej, ma kilka milimetrów i po operacji nie jest widoczne. Z reguły nie wymaga szycia.
  • Fakoemulsyfikacja – zawartość soczewki jest upłynniania przez ultradźwięki i następnie odsysana. Z reguły tylna torebka soczewki jest pozostawiona, sztuczną soczewkę wszczepia się do torebki soczewki. Przednia torebka zostaje otwarta w środkowej części.
  • Metoda zewnątrztorebkowa – otwarcie przedniej torebki soczewki i usunięcie zmętniałej soczewki. Operacja zazwyczaj odbywa się w znieczuleniu miejscowym i zwykle trwa ok 10-15 minut.
  • Wszczepienie sztucznej soczewki:

o    IOL – obecnie są stosowane prawie wyłącznie soczewki zwijalne. Zaletą takiej soczewki jest niewielkie nacięcie w trakcie operacji. Umożliwiają samoistne gojenie się rany i mają dobre właściwości optyczne.

o    Soczewki tęczówkowe – są to soczewki przedniokomorowe, mocowane do tęczówki.

  • Tylnokomorowe soczewki fiksacyjne – soczewka jest umiejscowiona w tylnej komorze i przyszyta do twardówki.

Typ soczewki zależy od stanu oka, zaćmy oraz od warunków i technik operacyjnych. Zazwyczaj operator dobiera taką moc wszczepianej soczewki, żeby pacjent po zabiegu dobrze widział z daleka i nosił okulary tylko do czytania. W niektórych przypadkach, zwykle u krótkowidzów, postępuje się odwrotnie, dostosowując wzrok do czytania bez okularów, a stosując okulary do patrzenia w dal.

Warto pamiętać o tym, że soczewki z filtrem niebieskiego światła mogą pochłaniać promienie o określonej długości i dawać zmienione wrażenia wzrokowe po operacji. Operuje się tylko jedno oko. Upośledzenie widzenia w pierwszych dniach po operacji może być spowodowane lekami miejscowymi, reakcją zapalną, czasowym obrzękiem rogówki, oczekiwaniem na szkła korekcyjne. Niekiedy może występować nadwrażliwość na światło – wtedy pacjent może stosować szkła przeciwsłoneczne. Po operacji nasila się również widzenie kontrastowe – w nocy światło padające z naprzeciwka może wywołać olśnienie, w tym tzw. efekt halo.

Zasady postępowania po operacji:

  • Nie pocierać i nie uciskać operowanego oka
  • Sumiennie stosować zalecone leczenie, zgodnie z zaleceniem lekarza
  • Przy problemach ze strony operowanego oka skontaktować się z lekarzem
  • W pierwszych 1-2 tygodniach nie czytać więcej niż to konieczne
  • Unikać dużych wysiłków fizycznych, nie korzystać z sauny, unikać dostania się mydła i wody do oka
  • Regularnie się kontrolować, aby ewentualne powikłania po zabiegu zostały wcześnie wykryte.

Powikłania po operacji:

Najczęstszym powikłaniem pooperacyjnym jest zwłóknienie tylnej torebki soczewki. U prawie połowy pacjentów po operacji zaćmy powstaje nieprawidłowa błona tkankowa na pozostawionej tylnej torebce soczewki. Leczenie polega na laserowym wykonaniu otworu w tylnej torebce soczewki. Po zabiegu powraca ostre widzenie.

Zapobieganie

Regularne kontrole okulistyczne celem oceny progresji zmian zaćmowych i skierowania pacjenta na leczenie operacyjne. Jeżeli pacjentowi zmętnienie soczewki przeszkadza w pracy zawodowej lub codziennym życiu zaćmę należy usunąć. Także wtedy jeżeli nastąpiło istotne obniżenie ostrości wzroku, gdy zaćma jest podwichnięta bądź powoduje jaskrę.