Jaskra

Opis

Jaskra to grupa chorób, których istotą jest swoista, postępująca neuropatia nerwu wzrokowego. Charakteryzuje się zmianami budowy tarczy nerwu wzrokowego oraz odpowiadającym im charakterystycznym ubytkom w polu widzenia. Głównym czynnikiem ryzyka neuropatii jaskrowej jest zbyt wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe. Jako zakres normy dla ciśnienia wewnątrzgałkowego przyjmuje się wartości od 10 do 21 mmHg. Jaskra może również występować przy prawidłowych wartościach ciśnienia wewnątrzgałkowego, które może być za wysokie dla oczu predysponowanych genetycznie, obarczonych innymi czynnikami ryzyka uszkodzenia nerwu wzrokowego, np.: miażdżyca, stan po udarach mózgu, zawale serca i inne. Poziom ciśnienia w chorych oczach powinien być niższy niż w oczach zdrowych, a jego wartość powinna być tym mniejsza im bardziej zaawansowane uszkodzenie nerwu wzrokowego z powodu jaskry.

Prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe jest niezbędne do funkcjonowania układu optycznego jakim jest oko, musi być ono odpowiednio napięte co zapewnia produkowana w oku ciecz wodnista. Jej produkcja i odpływ odbywa się w sposób ciągły, zapewniając odżywianie soczewki, rogówki, które są pozbawione naczyń krwionośnych. Wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego jest skutkiem zaburzenia równowagi pomiędzy wytwarzaniem a odpływem cieczy wodnistej z oka do krwiobiegu. W większości przypadków odpływ jest zahamowany na poziomie kąta przesączania, który jest utworzony pomiędzy rogówką a tęczówką.

Jaskra dzieli się na dwie główne grupy, które różni od siebie sposób zahamowania odpływu cieczy wodnistej – jaskra otwartego i zamkniętego kąta. W pierwszej grupie zahamowanie odpływu wynika z zamykania się otworków beleczkowania, natomiast w drugiej w wyniku zamknięcia drożnego beleczkowania z powodu zetknięcia lub zrostu tęczówki z rogówką. Każda z wymienionych grup zawiera kilkanaście jednostek chorobowych różniących się między sobą przyczyną zamknięcia otworków beleczkowania lub  innym mechanizmem zamknięcia kąta przesączania.

Objawy:

Należy zwrócić uwagę na występowanie ze strony oczu takich objawów jak zaczerwienienie oka, widzenie kół tęczowych wokół źródeł światła, pogorszenie ostrości wzroku. Chorobami ogólnymi predysponującymi do jaskry są: niskie ciśnienie tętnicze, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, migrena, skłonność do zimnych stóp i dłoni, choroby serca bądź niedokrwistość.

Diagnostyka i leczenie:

Czynniki ryzyka rozwoju jaskry:

  • Ciśnienie wewnątrzgałkowe
  • Wiek powyżej 40 roku życia
  • Genetyczne uwarunkowania
  • Krótkowzroczność
  • Ogólne czynniki naczyniowe
  • Miejscowe czynniki naczyniowe
  • Nocne spadki ciśnienia
  • Krwotoki na tarczy nerwu wzrokowego

Podstawę rozpoznania jaskry stanowią typowe dla tej choroby zmiany w morfologii tarczy nerwu wzrokowego oraz charakterystyczne dla jaskry ubytki pola widzenia. Dokładne zdiagnozowanie jest możliwe dzięki rozszerzonemu zakresowi badań okulistycznych tj:

– ocena tarczy nerwu wzrokowego podczas badania dna oka,

– badania obrazowe oceniające stan nerwu wzrokowego i warstwy włókien nerwowych np: OCT, HRT, GDX,

– badanie pola widzenia programem dostosowanym do badań jaskry,   

– pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,

– gonioskopia czyli ocena kąta przesączania – badanie niezbędne do różnicowania jaskry otwartego i zamkniętego kąta,

– obrazowanie przedniego odcinka za pomocą tomografii optycznej AS OCT.

Leczenie farmakologiczne:

Leki przeciwjaskrowe podawane są w postaci kropli do oczu. Stosuje się je wg zaleceń lekarza ok 1-2 razy dziennie zachowując określone odstępy czasowe. Mechanizm działania kropli polega na obniżeniu produkcji cieczy wodnistej lub zwiększeniu jej odpływu.

W trakcie leczenia jaskry niezwykle istotne jest przestrzeganie przez pacjenta zaleceń lekarskich w przebiegu terapii – wpływa to na spowolnieniu progresji choroby.

Leczenie laserowe:

Jaskra otwartego kąta

  • Trabekuloplastyka laserowa – poprawa odpływu cieczy wodnistej (ALT, SLT, MDLT, ELT, laserowagoniopuntura laserem NdYAG

Jaskra zamkniętego kąta:

  • Irydotomia laserem YAG lub argonowym we wskazaniach leczniczych i profilaktycznych
  • Obwodowa irydoplastyka laserowa

Zabiegi laserowe zmniejszające produkcję cieczy wodnistej czyli zabiegi cyklodestrukcyjne

  • Przeztwardówkowa cyklofotokoagulacja laserem diodowym (TSCPC)
  • Endoskopowa cyklofotokoagulacja laserem diodowym

Zabiegi chirurgiczne przeciwjaskrowe:

  • Chirurgiczna irydektomia, która jest przeprowadzana w sytuacji, w której widoczne są oznaki niedostatecznego obniżenia ciśnienia lub efekty uboczne działania stosowanych leków
  • Trabekulektomia: po wypreparowaniu zewnętrznego płatka twardówki,równoległy do rąbka, prostokątny fragment tkanki twardówkowo-rogówkowej zostaje wycięty z głębszych warstw. Następnie wykonuje się irydektomię, a zewnętrzny płatek twardówki jest ponwnieumiescawiany tak, żeby wytworzyć poduszkę filtrującą.

Profilaktyka:

Należy pamiętać, że jaskra występuje rodzinnie. Okresowe kontrole okulistyczne pozwalają na jej wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego postępowania – w tym laserowej korekcji cech anatomicznych predysponujących do jaskry pierwotnego zamknięcia kąta, która jest działaniem profilaktycznym rozwoju jaskry.